گزارشهايى كه در پاره‌اى از سفرنامه‌هاى آن روز به جا مانده ، چنان آميخته با مطالب خرافى است كه حوادث واقعى سفر را نيز مشكوك مىكند و به صف قصه‌هاى عاميانه مىبرد . به علاوه ، رنگ معمولى آن مربوط به مطالب اخروى است كه در جغرافياى افسانه‌اى رواج دارد . در اين باب به دو مثال بس مىكنيم ، يكى مربوط به نام كسى است كه در تاريخ اسلام ناشناس نيست ، يعنى تميم دارى ، كه [ حضرت ] محمّد [ ص ] زمينى به نزديك حبرون خليل از توابع فلسطين به دو به اقطاع داد . نوشتهء مجعول مربوط به اين موضوع مورد توجّه گروهى از مورّخان عرب قرار گرفته است . تميم دارى ، متوفى حدود سال 661 / 40 ه . ، اصلا از نصرانيان عرب فلسطينى بود كه در ايّام زندگانى [ حضرت ] محمّد [ ص ] در مدينه اقامت گزيد و به مسلمانى گرويد . گويا وى به عنوان يك نصرانى سابق به نفوذ مايه‌هاى مسيحى در احاديث اوّلى كمك كرده است ، بخصوص كه وى از قصّاصان نخستين يعنى روايتگران حكايتهاى دينى بود . 110 در يكى از قصّه‌هاى خود از سفرى به درياى شام ( مديترانه ) سخن مىكند كه طوفان او و همراهانش را به جزيره‌اى متروك افكند ، در آنجا دجّال را به چشم ديدند كه در بند بود و نيز شيطانهايى را بديدند كه در آخر الزّمان پديدار خواهند شد . 111 اين قصّهء مجعول ، از دوران قديم است و به هر صورت آن را با همهء جزئيّات در قديمترين مجموعه‌هاى حديث مىبينيم . جالب آنكه ، تكامل تاريخى اين افسانه را كه در جهان اسلام رواج فراوان يافته بدقّت دنبال مىتوان كرد . بعدها آن را به دوران پس از وفات پيغمبر نسبت دادند و صورتى ديگر گرفت كه در آن سخن از مسافرت دريا نيست . 112 بلكه گفتند كه جن تميم را از خانه‌اش در مدينه ربود و بر فراز شهرهاى ناشناس ، كه اقامتگاه مخلوقاتى عجيب بود ، پرواز داد . برخورد وى با دجّال و شيطانها يكى از حوادث اين سفر بود و آخر كار يكى از فرشتگان او را سوار بر ابر تا منزلش همراهى كرد . زنش كه پنداشته بود وى هلاك شده به مردى ديگر شوهر كرده بود ، همسايگانش قصّهء او را باور نكردند و عمر مشكل را از پيش برداشت و تأييد كرد كه پيغمبر سابقا از سرگذشت تميم خبر داده است . در اين قصه دو داستان جهانى در هم آميخته ، كه يكى سفر به ديار جادوست و ديگرى بازگشت كسى كه مرده‌اش مىپنداشتند ، و رواجى فوق العاده يافته و هنوز هم به صورت جزوه‌هاى عاميانه كه اغلب تجديد چاپ مىشود زنده است ، و در قديم به زبان تركى و مالايايى و اسپانيولى نيز ترجمه شده است . نفوذ مؤلّفاتى از اين گونه در افسانه‌هاى اروپاى قرون وسطا ، چون سفرنامهء قدّيس براندن نمودار است . جالب آنكه جغرافى شناس قرن چهاردهم / هشتم ه . ، يعنى مقدسى ( متوفى به سال 1364 / 765 ه . ) 113 كه نبايد با همنام وى ، جهانگرد معروف قرن دهم / چهارم ه . ، اشتباه شود كتابى مستقل را به سفر تميم دارى اختصاص داد و از عنوان آن كه أفحام الممارى باخبار تميم الدّارى است